İçeriğe atla
Ormanda düşünceli bakan bir şempanze, petri kabında büyüyen minik beyin organoidleri, mikroskop altında yuvarlak virüs parçacıkları, bir DNA sarmalı modeli, pipet ve deney tüpleri, yırtık kâğıt katmanları. İnsan figürü yok.

Eski bir virüs şempanze beyninde bir geni susturmuş

Lund Üniversitesi araştırmacılarına göre milyonlarca yıl önce şempanzeleri enfekte eden bir virüsün genoma yerleşen kalıntısı, insanlarda beyin gelişiminde rol oynayan LINC00662 genini şempanzelerde kapatıyor. Bulgu, insan ve şempanze beyinlerinin neden farklı geliştiğine dair yeni bir ipucu sunuyor.

Can E.ohafalan editörüYayın · 2 dk okuma
Ormanda düşünceli bakan bir şempanze, petri kabında büyüyen minik beyin organoidleri, mikroskop altında yuvarlak virüs parçacıkları, bir DNA sarmalı modeli, pipet ve deney tüpleri, yırtık kâğıt katmanları. İnsan figürü yok.

İnsanı en yakın akrabalarından ayıran farklardan birinin izi, milyonlarca yıl önceki bir salgına uzanıyor olabilir. ScienceDaily'nin aktardığına göre İsveç'teki Lund Üniversitesi'nden araştırmacılar, şempanze genomuna yerleşmiş eski bir virüs DNA'sının, insanlarda aktif kalan ve gelişen beyinde önemli rol oynadığı görülen bir geni şempanzelerde kapattığını keşfetti. Bulgular Science Advances dergisinde yayımlandı.

Genoma yerleşen virüs

Keşfin merkezinde LINC00662 adlı bir gen var. Araştırmacılar bu genin insan beyninin erken gelişiminde aktif olduğunu, karşılaştırılabilir şempanze beyin modellerinde ise tamamen kapalı olduğunu buldu. Farkın nedeni, milyonlarca yıl önce şempanzeleri enfekte eden PTERV1 adlı eski bir virüsün genetik kalıntısı. PTERV1, genetik malzemesi konağının DNA'sına katılan endojen retrovirüsler grubunda yer alıyor. Genoma yerleşen bu viral diziler sonraki kuşaklara da aktarılabiliyor. Zamanla PTERV1'in çok sayıda kopyası şempanze genomunun farklı bölgelerine dağıldı. Bu viral diziler, metilasyon adı verilen ve genlerin açılıp kapanmasını düzenleyen kimyasal değişikliklerle susturuluyor. Bu süreçte komşu gen de kapanmış görünüyor.

Moleküler nörogenetik profesörü Johan Jakobsson, "İncelediğimiz virüs yalnızca şempanzeleri etkiledi. Ancak insanlar ve şempanzeler büyük ölçüde aynı genetik yapıya sahip. Bu yüzden genlerin nasıl düzenlendiğindeki farkları anlamak önemli" diyor.

Minik beyinlerde çarpıcı fark

Ekip, virüsün etkisini incelemek için insan ve şempanze kök hücrelerinden organoid adı verilen minik beyin modelleri üretti. LINC00662 insan modellerinde güçlü biçimde çalışırken şempanze hücrelerinden üretilen modellerde tamamen sessizdi. Araştırmacılar ardından gen düzenleme teknolojisi CRISPR-Cas9 ile viral diziyi şempanze hücrelerinden çıkardı. Viral DNA çıkarılınca kapalı olan gen yeniden açıldı. Doktora sonrası araştırmacı Patricia Gerdes, "Bu, genin şempanzelerde kapalı olmasından gerçekten viral yerleşimin sorumlu olduğunu gösteriyor" dedi.

Sinir bağlantılarına etkisi

Ekip genin insan beynindeki işlevini anlamak için insan organoidlerinde LINC00662'yi kapattı. Gen devre dışı kalınca sinir hücresi gelişimi ve nöronlar arasındaki bağlantıların oluşumuyla ilişkili genlerin aktivitesi azaldı. Bu da genin insan beyninin erken gelişiminde önemli aşamalara katkıda bulunduğunu gösteriyor. Araştırmacılar şimdi başka eski virüs kalıntılarının da beyin evrimini benzer biçimde etkileyip etkilemediğini ve nörolojik hastalıklarda rol oynayıp oynamadığını araştırmayı planlıyor. Eski akrabalarımızdan kalan genetik izler beynimizi başka yollarla da etkiliyor, Neandertallerden kalan gen beynimizi hâlâ şekillendiriyor.

Bu yazı hakkında ifade bırakın

OHA!falan’ı takip edinGünün haberleri, kısa videolar ve özetler her gün sosyal medyada.

İlginizi çekebilir