İçeriğe atla
Euclid teleskobunun çektiği sarmal galaksi NGC 6744'ün bantlı polaroid baskısı, kâğıt uzay teleskobu, yıldız haritası ve büyüteçten oluşan kâğıt kolaj
Görüntü: ESA/Euclid/Euclid Consortium/NASA / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 IGO

Euclid uzay teleskobunun ilk büyük veri yayını 900 milyon galaksiyi gösterdi, karanlık maddenin sırrı için 15 bin ipucu bulundu

Avrupa Uzay Ajansı'nın evrenin en büyük üç boyutlu haritasını çıkarmak için gönderdiği Euclid teleskobu, ilk büyük veri yayınında 900 milyonu aşkın galaksiyi ve 60 milyondan fazla olası kuasarı ortaya çıkardı. Verilerde, karanlık maddenin doğasını çözmeye yardım edebilecek yaklaşık 15 bin güçlü kütleçekimsel merceklenme adayı da bulunuyor.

Can E.ohafalan editörüYayın · 2 dk okuma
Euclid teleskobunun çektiği sarmal galaksi NGC 6744'ün bantlı polaroid baskısı, kâğıt uzay teleskobu, yıldız haritası ve büyüteçten oluşan kâğıt kolaj
Görüntü: ESA/Euclid/Euclid Consortium/NASA / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 IGO

Evrenin en büyük haritası adım adım ortaya çıkıyor. The Guardian'ın aktardığına göre Avrupa Uzay Ajansı'nın (ESA) Euclid görevi, ilk büyük veri yayınında 900 milyonu aşkın galaksiyi ve "karanlık evrenin" sırlarını çözmeye yardım edebilecek yaklaşık 15 bin olası güçlü kütleçekimsel merceklenme vakasını ortaya çıkardı.

Temmuz 2023'te fırlatılan Euclid, gökyüzünün üçte birini ve 10 milyar yılı aşkın kozmik tarihi kapsayan, şimdiye kadarki en büyük üç boyutlu evren haritasını oluşturmayı hedefliyor. Görevin amacı, evrenin yaklaşık yüzde 70'ini ve yüzde 25'ini oluşturduğu düşünülen karanlık enerji ve karanlık maddenin doğasına ışık tutmak.

"Evrenin şimdiye kadarki en büyük yüksek çözünürlüklü görüntüsü"

Görevin İngiltere'deki bilimsel yer bölümünü yöneten Edinburgh Üniversitesi'nden Prof. Andy Taylor, daha büyük gökyüzü taramaları bulunduğunu, ancak hiçbirinin Euclid'in ayrıntısına ve bilgi içeriğine sahip olmadığını söyledi. Hubble teleskobu inanılmaz çözünürlükte görüntüler üretse de gökyüzünün bu kadar geniş bir alanını kapsamıyor.

Taylor, "Euclid'in teknolojik sıçraması, o yüksek çözünürlüğü koruyup artık gökyüzünün ve evrenin devasa hacimlerini haritalayabilmemiz. Bu, evrenin şimdiye kadar elde ettiğimiz en büyük yüksek çözünürlüklü görüntüsü" dedi.

Euclid'in haritalayacağı toplam gökyüzü alanının yaklaşık yüzde 14'ünü kapsayan yeni veriler, 900 milyonu aşkın galaksinin yanı sıra 60 milyondan fazla olası kuasarı da içeriyor. Kuasarlar, uzak galaksilerin merkezindeki süper kütleli kara deliklerden güç alan son derece parlak cisimler.

Bin vakadan 15 bine

Verilerde, daha önce nadir görülen bir olay olarak kabul edilen güçlü kütleçekimsel merceklenmeye ait çok sayıda aday da bulunuyor. Bu büyütme etkisi, bir galaksi daha uzaktaki başka bir galaksinin önünde durduğunda ortaya çıkıyor. Einstein'ın öngördüğü gibi öndeki galaksinin kütleçekimi uzay-zamanı büküyor, arkadaki galaksiden gelen ışığı saptırarak parlak yaylar ya da halkalar oluşturuyor. Karanlık madde galaksinin kütlesini artırdığı için bu etkiyi de belirgin biçimde güçlendiriyor.

Taylor'a göre bilim insanları güçlü merceklenmeyi inceleyerek karanlık maddeye ilişkin farklı teorileri eleyebilir, çünkü merceklenme bu gizemli maddenin galaksi içinde nasıl dağıldığından etkileniyor. Uzmanlar daha önce yaklaşık bin güçlü merceklenme vakası biliyordu. Euclid verilerinde ise yaklaşık 15 bin olası vaka var ve görevin sonuna kadar 170 bin vakanın keşfedilmesi bekleniyor.

Open University'den astronomi profesörü Stephen Serjeant, "Karanlık maddenin özellikleri ve aslında ne olduğu konusunda bir sonraki atılımın nereden geleceğini arıyorsanız, bunun güçlü kütleçekimsel merceklenmeden gelme ihtimali yüksek" dedi.

"Hiçbir insan gözü artık tüm verilere bakamaz"

Taylor, gelecek yaz yeni bir veri yayını yapılacağını ve bunun galaksilerin dağılımına ilişkin sonuçlarla birlikte, öndeki karanlık maddenin uzak cisimlerde yarattığı ince bozulmalar olan zayıf kütleçekimsel merceklenme sonuçlarını da içereceğini söyledi. Taylor, "Bu bozulma desenini kullanarak evrendeki tüm karanlık maddenin nerede olduğunun haritasını çıkarabiliriz" dedi.

Taylor, Euclid'in ürettiği verinin büyüklüğüne de dikkat çekti. Taylor, "Daha önce hiç görmediğimiz pek çok cisim ve araştırılacak pek çok olay olacak. Hiçbir insan gözü artık Euclid verilerinin tamamına bakamaz. Veri artık çok büyük" dedi.

Bu yazı hakkında ifade bırakın

OHA!falan’ı takip edinGünün haberleri, kısa videolar ve özetler her gün sosyal medyada.

İlginizi çekebilir