İçeriğe atla
Kayalık kıyıda fil foku ve yavrusu, uçan sümsük kuşları, penguen, pelikan, kırmızı defter ve mikroskop altındaki virüslerden oluşan kâğıt kolaj

Kuş gribi yaban hayatında toplu ölümlere yol açtı, Güney Georgia'da 53 bin dişi fil foku öldü, sırada yeni türler olabilir

H5N1 kuş gribi Güney Georgia Adası'nda 53 binden fazla dişi güney fil fokunu öldürdü, tür IUCN Kırmızı Listesi'nde ilk kez doğrudan kuş gribi nedeniyle iki basamak birden "hassas" kategorisine indi. BirdLife International ise büyük skua, sümsük kuşu, Peru pelikanı ve Humboldt pengueninin durumunu yeniden değerlendiriyor.

Can E.ohafalan editörüYayın · 2 dk okuma
Kayalık kıyıda fil foku ve yavrusu, uçan sümsük kuşları, penguen, pelikan, kırmızı defter ve mikroskop altındaki virüslerden oluşan kâğıt kolaj

Dünyanın dört bir yanında yaban hayatını kırıp geçiren kuş gribi, yeni yok oluşların habercisi olabilir. The Guardian'ın aktardığına göre küresel koruma kuruluşu IUCN Kırmızı Listesi'ni güncellemeye hazırlanırken, bilim insanları salgının gerçek bedelini hesaplamanın neden bu kadar zor olduğunu anlatıyor.

Her şey göçmen kahverengi skua kuşlarıyla başladı. Kuşlar 2023'te Antarktika yakınlarındaki Güney Georgia Adası'na ölümcül bir yolcuyla geldi. Birkaç ay içinde üremek için karaya çıkan güney fil fokları hastalandı. Anneler ve yeni doğan yavrular halsiz düştü, titredi, nefes almakta zorlandı. Ardından son derece bulaşıcı H5N1 kuş gribinin yol açtığı korkunç bir toplu ölüm yaşandı.

İlk kez kuş gribi nedeniyle listede değişiklik

2025'e kadar Güney Georgia'da 53 binden fazla dişi fil foku öldü. Bilim insanlarına göre bu durum özellikle endişe verici, çünkü ada türün dünya genelindeki üreme popülasyonunun yarısından fazlasına ev sahipliği yapıyor. 2021'de kuzey yarımkürede yayılmaya başlayan virüsün güçlü bir türü, güney fil foklarının beş ana popülasyonunun dördüne ulaştı. Bazı Güney Atlantik kolonilerinde yeni doğan yavruların yüzde 90'ından fazlası ve yetişkin dişilerin yaklaşık yarısı öldü.

BM'nin kuş gribi ve yaban hayatı görev gücünün koordinatörü Ruth Cromie, "Bu yaban hayatı için bir korku filmi. Ölümlerin boyutu kesinlikle benzeri görülmemiş" dedi. IUCN Kırmızı Listesi, nisanda güney fil fokunun koruma statüsünü iki basamak birden düşürerek "asgari endişe" kategorisinden "hassas" kategorisine aldı. Bu, bir türün yok olma riskinin açıkça H5N1 nedeniyle artırıldığı ilk durum oldu.

Dört türün durumu yeniden inceleniyor

BirdLife International'a göre kuş gribi artık en az 40 kuş türü için bir koruma tehdidi oluşturuyor. Kuruluş, büyük skua, sümsük kuşu, Peru pelikanı ve Humboldt pengueninin durumunu yeniden değerlendiriyor. Dünyadaki büyük skuaların yarısından fazlasının yaşadığı İskoçya'da izlenen kolonilerdeki popülasyon 2021-2023 arasında yüzde 76 azaldı. Sümsük kuşu da İskoçya'daki Bass Rock'ta yüzde 43, Galler'deki Grassholm'da yüzde 47 geriledi. Peru'daki deniz koruma alanlarında yaşayan pelikanların yaklaşık beşte biri, Şili kıyılarında ise 2023'te yaklaşık 3 bin Humboldt pengueni öldü.

Ölümleri saymak çok zor

Bilim insanlarına göre bir türün koruma statüsünü değiştirmek için hem salgın öncesi popülasyonu hem de ölüm sayısını bilmek gerekiyor, ancak bu veriler çoğu zaman eksik. BirdLife International'dan Wouter Langhout, "Ölü kuşların çoğunu genellikle bulamazsınız. Denizde ölürlerse kaybolup giderler" diyor. Kuruluştan Rob Martin ise toplu ölümlerin ardından "aceleci" kararlardan kaçınmak gerektiğini, çünkü "kritik tehlike altında" gibi kategorilerin hükümet harcamalarını ve koruma fonlarını yönlendirdiğini söylüyor.

Örneğin sümsük kuşunun iki büyük kolonisindeki sert düşüşe rağmen, kuzeydoğu Atlantik'teki popülasyonun tamamı 2013-2024 arasında en fazla yüzde 17 geriledi. Antarktika kürklü foklarında ise hastalık dişilerden çok erkekleri vurdu, bu da türün uzun vadede daha az etkilenebileceği anlamına geliyor. Uzmanlar, yavaş üreyen deniz kuşları ve fil fokları gibi türlerde ise üreme çağındaki yetişkinlerin büyük kaybının kısa sürede ciddi popülasyon düşüşlerine dönüşebileceği uyarısında bulunuyor.

Bu yazı hakkında ifade bırakın

OHA!falan’ı takip edinGünün haberleri, kısa videolar ve özetler her gün sosyal medyada.

İlginizi çekebilir