İçeriğe atla
Orkide ve yosunlarla kaplı dallar, yukarı çekilen bulutlar, quetzal kuşu, turuncu kurbağa, çatlak toprak ve yağmur ölçerden oluşan kâğıt kolaj

Kosta Rika'daki Monteverde bulut ormanını bulutları terk ediyor, yağışsız gün sayısı 50 yılda neredeyse beşe katlandı

Kosta Rika'nın Monteverde bölgesinde 400 kuş türüne ve yalnızca orada yaşayan pek çok canlıya ev sahipliği yapan bulut ormanında, iklim değişikliğiyle yükselen bulut tabanı ormanı kurutmaya başladı. 1970'lerde yılda en fazla 25 olan yağışsız gün sayısı 2015-2023 döneminde ortalama 119'a çıktı, alçak ormanların türleri de dağa tırmanıyor.

Can E.ohafalan editörüYayın · 3 dk okuma
Orkide ve yosunlarla kaplı dallar, yukarı çekilen bulutlar, quetzal kuşu, turuncu kurbağa, çatlak toprak ve yağmur ölçerden oluşan kâğıt kolaj

Kosta Rika'nın kuzeybatısındaki Monteverde bulut ormanı, kendisine hayat veren bulutları yavaş yavaş kaybediyor. BBC'nin Monteverde'den aktardığına göre, normalde sürekli sis ve bulutla örtülü olması gereken ormanda dallardan sarkan bitki bahçeleri kurumaya başladı.

Tilarán dağlarındaki bu orman, olağanüstü bir biyoçeşitliliğe sahip. Bölgede üç sakallı çan kuşundan uzun kuyruklu manakin kuşuna kadar yaklaşık 400 kuş türü yaşıyor. Tembel hayvanlar, örümcek maymunları, jaguarlar, pumalar ve tapirler binlerce ağaç türünün altında dolaşıyor. Burada yaşayan pek çok bitki ve hayvan türü dünyanın başka hiçbir yerinde bulunmuyor.

Dünya yüzeyinin yüzde 0,4'ü, kuş ve memeli türlerinin yüzde 15'i

Bulut ormanları, neredeyse sürekli sis ve bulutla örtülü özel bir yağmur ormanı türü. Çoğu tropik bölgelerde, okyanusa yakın yüksek dağlarda oluşuyor. Okyanustan buharlaşan su, rüzgârla yamaçlara taşınıyor ve soğuyarak küçük sis damlacıklarına dönüşüyor. Tropik bulut ormanları dünyanın kara yüzeyinin yalnızca yüzde 0,4'ünü kaplıyor, ancak bütün kuş, memeli, amfibi ve ağaç eğreltisi türlerinin yüzde 15'ine ev sahipliği yapıyor.

Ormanın en önemli parçalarından biri epifitler. Orkideler, bromelyalar, yosunlar, eğrelti otları ve likenlerden oluşan bu bitkiler toprağa hiç değmeden, suyu ve besini doğrudan sisten alıyor. Monteverde'de yalnızca orkidelerin 450 kadar türü bulunuyor. Utah Üniversitesi'nden ekolog Nalini Nadkarni, ağaçların epifitlerin ağırlığı altında adeta gıcırdadığını anlatıyor.

"Yükselen bulut tabanı" hipotezi

Bilim insanları bu duruma "yükselen bulut tabanı hipotezi" adını veriyor. İklim değişikliğiyle ısınan hava, sisin giderek daha yükseğe çıkmasına ve sonunda dağları tamamen ıskalamasına yol açıyor. Hipotezi 1990'larda ilk kez ortaya atan Monteverde Bulut Ormanı Koruma Alanı'ndan araştırmacı Alan Pounds, bu durumun Andlar'dan Doğu Afrika'ya kadar pek çok yerde gözlendiğini söylüyor.

Pounds'un verilerine göre 1970'lerde Monteverde'de yağış kaydedilmeyen gün sayısı yılda nadiren 25'i geçiyordu. Bu sayı 1990'larda 59'a, 2015-2023 döneminde ise henüz yayımlanmamış ön analizlere göre ortalama 119'a çıktı. Kuru mevsimde yağışlı günler daha yağışlı, kuru günler daha kuru hâle geliyor. Nadkarni, "Bu zaten oluyor. Etkilerini şimdiden görüyoruz" diyor.

Altın kurbağadan tukanlara

Monteverde, iklim değişikliğinin bulut ormanlarına etkisinin en ünlü örneğine de sahne oldu. Ormanın küçük bir bölümünde yaşayan altın kurbağanın 1987'de 1.000'den fazla yetişkini çiftleşirken görülmüş, 1989'da yalnızca tek bir erkek bulunmuş, ertesi yıl ise hiç rastlanmamıştı. Türün nesli artık tükenmiş kabul ediliyor. Olası neden, iklim değişikliği, istilacı bir mantar ve aşırı kuru bir kurak mevsime yol açan güçlü El Niño yılının ölümcül birleşimi.

Pounds'a göre bulut ormanı giderek alçak bölgelerdeki mevsimsel yağmur ormanlarına benziyor ve alçak ormanların türleri dağa tırmanıyor. Başka kuşların yumurta ve yavrularını avlayan tukanlar, bulut ormanlarının simgesi olan tüylü quetzal kuşlarının yanında yuva yapıyor. Terciopelo gibi zehirli yılanlar ve quetzalları avlayan dev hayalet yarasa da bölgeye ulaşmaya başladı.

"Kömür madenindeki kanaryalar"

Kentucky Üniversitesi'nden orman ekoloğu Sybil Gotsch, kökleri toprağa ulaşmayan epifitlerin iklim değişikliğinden ilk etkilenecek bitki topluluğu olduğunu ve "kömür madenindeki kanarya" işlevi gördüğünü söylüyor. Araştırmacılar, epifitleri olmayan bir ormanda neler olacağını anlamak için bazı ağaçları deneysel olarak epifitlerinden arındırıp ölçümler yapıyor.

Sorun yalnızca Monteverde'yle sınırlı değil. Orta Amerika genelinde iklim değişikliği ve ormansızlaşma, bulut ormanı bitki türlerini yılda ortalama 1,8 ila 2,7 metre yukarı itiyor. Dünya genelinde ise 2001-2018 arasında bulut ormanı örtüsünün yüzde 2,4'ü kayboldu. Bölgedeki araştırmacılar, böcek sayısında ve böcekle beslenen kuşlarda belirgin düşüşler gözlediklerini, süren güçlü El Niño nedeniyle önümüzdeki yılın da çok kurak geçmesinin beklendiğini belirtiyor.

Bu yazı hakkında ifade bırakın

OHA!falan’ı takip edinGünün haberleri, kısa videolar ve özetler her gün sosyal medyada.

İlginizi çekebilir