İçeriğe atla
Kurt Gödel'in 1925 tarihli fotoğrafı, el yazısıyla dolu eski defterler, yuvarlak gözlük, dolma kalem ve büyüteçten oluşan kâğıt kolaj
Fotoğraf: Bilinmeyen fotoğrafçı / Wikimedia Commons, kamu malı

Yapay zekâ, Kurt Gödel'in steno defterlerinde yüzlerce bilinmeyen teorem buldu

Fin mantıkçı Jan von Plato, Gödel'in 1940'ların başında eski bir Alman stenografisiyle yazdığı 1.009 sayfalık defterlerini Claude'a okuttu ve iki gün içinde 650 sayfalık bir özet elde etti. Ortaya çıkan 663 teoremden yaklaşık 400'ü doğrulama yazılımından olduğu gibi geçti, Gödel'in Fields Madalyası getiren bir ispata bir adım kadar yaklaştığı da anlaşıldı.

Can E.ohafalan editörüYayın · 3 dk okuma
Kurt Gödel'in 1925 tarihli fotoğrafı, el yazısıyla dolu eski defterler, yuvarlak gözlük, dolma kalem ve büyüteçten oluşan kâğıt kolaj
Fotoğraf: Bilinmeyen fotoğrafçı / Wikimedia Commons, kamu malı
  1. yüzyılın en özgün düşünürlerinden Avusturyalı mantıkçı Kurt Gödel, sanıldığından çok daha fazlasını keşfetmiş. The Guardian'ın aktardığına göre Gödel'in 1940'ların başında yazdığı defterler, yapay zekâ modeli Claude'un yardımıyla çözümlendi ve içlerinde kimsenin bilmediği yüzlerce ispatlanmış teorem olduğu ortaya çıktı.

Gödel'in 1931'de yayımladığı iki eksiklik teoremi matematiği dönüştürmüş, dijital çağın yolunu açmıştı. Bu teoremler, her matematiksel sistemde ne ispatlanabilen ne de çürütülebilen doğru önermeler olduğunu gösteriyordu. Gödel'in çalışmaları Alan Turing'e de ilham vermiş, Turing'in 1936'da modern hesaplama kuramını başlatan makalesine zemin hazırlamıştı.

Haftada bir sayfadan iki günde 650 sayfaya

Gödel 1930'lardaki çığır açan sonuçlarından sonra yalnızca birkaç makale yayımladı, ancak yayımlanmamış çalışmaları on binlerce sayfayı buluyor. Fin mantıkçı Jan von Plato 2017'den bu yana Helsinki Üniversitesi'nde Gödel'in 16 defterini anlamaya yönelik bir projeyi yönetiyor. Matematik ve mantık üzerine yoğun biçimde yazılmış 1.009 sayfanın büyük kısmı, Gödel'in kullandığı dönemde bile artık kullanılmayan Gabelsberger adlı Alman stenografisiyle yazılmış.

Avrupa Araştırma Konseyi'nden 2,5 milyon avroluk hibe alan von Plato, bu stenografiyi kendi kendine öğrendi. "Dünyada bunu okuyabilen altı kişiden biriyim" diyor. Yine de ilerleme çok yavaştı, haftada yaklaşık bir sayfa. Ağustosta Fransa'daki bir konferansta tanıştığı bilgisayar bilimciler ona Claude'dan yardım almasını önerdi. Von Plato, Claude'a defterlerin transkripsiyonlarını, Gödel üzerine yazdığı altı kitabı ve diğer bilimsel kaynakları gösterdi.

"Birkaç gün içinde defterlerin 650 sayfalık bir açıklamasını gördüm. Sayfa sayfa kontrol edilmesi gerekiyordu, ama bu temelde insanların yapması imkânsız bir iş" diyen von Plato, "Yapay zekâ bin sayfadaki bütün parçaları birleştirebiliyor. Gödel'in bütün yazılarını tek bir bütün olarak görebiliyor" dedi. Von Plato sonuçlar karşısında "afalladığını" söyledi ve "Gödel zamanının çok ötesindeydi" dedi.

İLGİLİYapay zekâ 19 yıllık kuantum sanısını 3 günde çözdü, ispatı Lean doğruladı→

Fields Madalyası'na bir adım

Amerikalı matematikçi Paul Cohen, seçim aksiyomu ile süreklilik hipotezinin bağımsızlığını gösterdiği için 1966'da matematiğin en büyük ödülü Fields Madalyası'nı kazanmıştı. Gödel o zaman aynı sonucu 1940'larda ispatladığını söylemiş, ancak meslektaşları ispat isteyince notlarından bunu yeniden kuramamıştı.

Von Plato'nun Claude'a verdiği ilk görev, defterlerde seçim aksiyomunun bağımsızlığına dair bir ispat olup olmadığını bulmaktı. Yanıt "neredeyse evet" oldu. Von Plato, "Sadece bir adım uzaktaydı. Gödel'in yanlış yaptığı bir tanım var, ama doğru tanımı iki yıl önce bulmuştu" dedi. Claude'un yeniden kurduğu ispat, matematiksel ispatları doğrulayan Coq yazılımından geçti. Von Plato, Gödel bu çalışmasını yayımlasaydı Fields Madalyası'nı alacağını düşünüyor.

663 teorem, 14 keşfedilmemiş konu

Von Plato daha sonra Claude'dan, Gödel'in ispatını yaptığı, taslağını çizdiği ya da ispat fikri olan bütün teoremleri çıkarmasını istedi. Claude 663 teorem buldu. Coq'ta yaklaşık 400'ü olduğu gibi doğrulandı, yaklaşık 200'ü küçük düzeltmelerle onarıldı, yaklaşık 50'si ise yanlış çıktı. Von Plato'ya göre bu şaşırtıcı değil, çünkü Gödel de notlarını yeniden okurken bazen kenarlarına "falsch!" (yanlış) ya da "schlecht!" (kötü) yazıyordu. Defterlerde ayrıca mantık alanında bugüne kadar hiç ele alınmamış 14 konu bulunuyor.

İLGİLİAnthropic, Claude’un hafızasını boşta kalınca düzenleyen 'rüya' yöntemini denedi→

Notre Dame Üniversitesi'nden mantık profesörü Joel David Hamkins ise temkinli. Hamkins, Claude'un yeniden kurduğu ispat doğrulanırsa bunun "dikkat çekici ve tarihsel açıdan ilginç" olacağını, ancak "ne kadarının Claude'a, ne kadarının Gödel'e ait olduğunun tarihçilerin işi" olduğunu söyledi. Hamkins, "Kimseye anlatmadığınız bir iş için itibar kazanmazsınız" diye ekledi.

Nazi Avusturya'sından 1940'ta kaçan Gödel, Princeton'a yerleşmiş ve Albert Einstein'ın yakın dostu olmuştu. Son yıllarında giderek artan kuşkuları nedeniyle yalnızca eşinin pişirdiği yemekleri yiyen Gödel, 1978'de açlıktan hayatını kaybetmişti. Von Plato şimdi Gödel'in fizik ve kozmoloji defterlerini incelemeye hazırlanıyor.

Bu yazı hakkında ifade bırakın

OHA!falan’ı takip edinGünün haberleri, kısa videolar ve özetler her gün sosyal medyada.

İlginizi çekebilir